Πέμπτη, 6 Οκτωβρίου 2016

Οι διαφορές των φίλων

Κείμενο: Dr. Στέφανος Καραγιαννόπουλος
Υπάρχουν όντως διαφορές μεταξύ αντρικού και γυναικείου εγκεφάλου; Ή είναι παράξενο να υποβάλλει κανείς μια τέτοια ερώτηση;
Ο καθένας βλέπει κάτι διαφορετικό, όπως 100 άνθρωποι που στρέφουν το βλέμμα τους στον ουρανό αναζητώντας σχήματα στα σύννεφα. Βασιζόμενοι στα συμπεράσματα της επιστήμης, μπορούμε να πούμε ίσως ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ του αρσενικού και του θηλυκού εγκεφάλου. Μερικές από τις πιο δραματικές δεν εστιάζονται μόνο στον εγκέφαλο, αλλά και στα αισθητήρια όργανα -μάτια, μύτη, αυτιά – τα οποία παρέχουν πληροφορίες σ’αυτόν. Ο εγκέφαλος αλλάζει συνεχώς καθώς κωδικοποιεί τις εσωτερικές και εξωτερικές μεταβολές. Μελέτες δείχνουν ότι οι άντρες, επηρεασμένοι από την τεστοστερόνη, τείνουν να πουν ή να κάνουν πράγματα χωρίς να συνειδητοποιήσουν πλήρως τις επιπτώσεις που έχουν οι ενέργειες τους και τη σοβαρότητα τους. Η ωρίμανση της προσωπικότητας συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωή, βήμα - βήμα. Οι καθημερινές εμπειρίες διαμορφώνουν τη ζωή. Δίνουν πορεία. Οι παιδικές αναμνήσεις διαφεντεύουν την ψυχή ισόβια.
Ο εγκέφαλος των αντρών είναι κατά περίπου 10% μεγαλύτερος από τον εγκέφαλο των γυναικών. Ακόμη και όταν η σύγκριση ποσοστοποιείται από το γεγονός ότι το αντρικό σώμα αποτελείται από 10% περισσότερη κυτταρική μάζα έναντι του γυναικείου, οι αντρικοί εγκέφαλοι εξακολουθούν να είναι ελαφρώς μεγαλύτεροι. Αλλά από επιστημονικές μετρήσεις φαίνεται ότι, όσον αφορά στη διανοητική απόδοση όπως αυτή προσμετράται σήμερα, το μέγεθος δεν αποτελεί λειτουργικό δείκτη ευφυΐας.
Οι γυναίκες εμφανίζονται να έχουν περισσότερες συνδέσεις μεταξύ των κυττάρων των δύο ημισφαιρίων. Σε ορισμένες περιοχές, ο εγκέφαλος τους έχει πυκνότερο δίκτυο νευρώνων (σύστημα μεταφοράς πληροφοριών), ενώ παράλληλα τείνουν να χρησιμοποιούν περισσότερα μέρη του εγκεφάλου τους για να ολοκληρώσουν ορισμένες σκέψεις τους, καθώς ο εγκέφαλος τους χρησιμοποιεί ορισμένα μέρη του για την επεξεργασία ειδικών πληροφοριών προτού τις αποστείλει στους μετωπιαίους λοβούς, που δίνουν το τελικό πρόσταγμα. Αντιθέτως, οι άντρες σκέφτονται περισσότερο σε εστιασμένες περιοχές του εγκεφάλου όταν λύνουν ένα πρόβλημα μαθηματικών, όταν διαβάζουν ένα βιβλίο ή όταν αισθάνονται θυμό ή θλίψη.

Ο εγκέφαλος των αντρών είναι κατά περίπου 10% μεγαλύτερος από τον εγκέφαλο των γυναικών. Αλλά από επιστημονικές μετρήσεις φαίνεται ότι τελικά το μέγεθος δεν αποτελεί λειτουργικό δείκτη ευφυΐας.

Η διαφορετικότητα των δύο φύλων φαίνεται και στον τρόπο διαχείρισης των «συναισθηματικών κρίσεων». Μολονότι και τα δύο φύλα χρησιμοποιούν το μέρος του εγκεφάλου που λέγεται αμυγδαλή, το οποίο βρίσκεται βαθιά στο κέντρο του εγκεφάλου, η γυναίκα φαίνεται να έχει ισχυρότερες συνδέσεις μεταξύ της αμυγδαλής και των περιοχών του εγκεφάλου που χειρίζονται τη γλώσσα και τις άλλες υψηλότερου συναισθηματικού επιπέδου λειτουργίες. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί το ότι οι γυναίκες μιλούν ευκολότερα για τα συναισθήματά τους ή κλαίνε, ενώ για τους άντρες είναι μια σχετικώς «επώδυνη» διαδικασία. Σαν να καλούνται να δώσουν εξετάσεις έχοντας δυσκολία στο θέμα. Αν και υπάρχουν και εκείνοι που πιστεύουν ότι ο «ισχυρός άντρας», δέσμιος της τεστοστερόνης του, δεν θέλει να φανερώσει τις αδυναμίες του ούτε στον εαυτό του.
Παράλληλα, έχει διαπιστωθεί διαφορά αρχιτεκτονικής μεταξύ αντρικού και γυναικείου εγκεφάλου. Ως απόρροια αυτού, παρατηρούνται διαφορές και στα μέρη του εγκεφάλου που παράγουν νοημοσύνη. Η διαπίστωση αυτή παραμέρισε τη μέχρι πρότινος άποψη της Ψυχολογίας ότι όλοι οι εγκέφαλοι των ανθρώπων λειτουργούν λίγο - πολύ με τον ίδιο τρόπο.
Στα κορίτσια, το μέγεθος του εγκεφάλου ωριμάζει και δομικά και λειτουργικά περίπου στην ηλικία των εντεκάμισι ετών. Για τα αγόρια, αυτή η στιγμή έρχεται τρία χρόνια αργότερα. Τα περισσότερα μέρη του εγκεφάλου ωριμάζουν γρηγορότερα στα κορίτσια, με εξαίρεση όμως μερικές περιοχές όπως αυτές που περιλαμβάνονται στο μηχανικό συλλογισμό, την οπτική στοχοθέτηση και το χωρικό συλλογισμό. Οι περιοχές αυτές εμφανίστηκαν να ωριμάζουν τέσσερα έως οκτώ χρόνια νωρίτερα στα αγόρια. Αντίθετα, τα μέρη που χειρίζονται τη λεκτική άνεση και τη γραφή ωριμάζουν αρκετά χρόνια νωρίτερα στα κορίτσια. Οι δεξιότητες αυτές είναι «εργαλεία» εξωτερίκευσης αισθημάτων.
Και οι διαφορές δεν σταματάνε εδώ. Έχει παρατηρηθεί ότι ένας άντρας και μια γυναίκα που παρατηρούν το ίδιο αντικείμενο βλέπουν τελείως διαφορετικά πράγματα. Οι γυναίκες μπορούν να δουν χρώματα και μορφές που οι άντρες δεν μπορούν. Ακούνε κλίμακες ήχων που οι άντρες δεν μπορούν να ακούσουν και μυρίζουν πράγματα που οι άντρες δεν μπορούν. Ίσως γι’αυτό, το λιλά, το φούξια και εκρού είναι χρώματα που μόνον αυτές μπορούν να διακρίνουν. Ίσως σε αυτό να οφείλεται η καλή σχέση που έχουν με τις μυρωδιές, όντας ιδιαιτέρως «ευάλωτες» σε αυτές. Ίσως, πάλι αυτό τους το χάρισμα να τις βοηθάει στο να έχουν ιδιαίτερη σχέση με την αισθητική. Χωρίς όλα αυτά να τις κάνουν απαραιτήτως καλύτερες, σίγουρα γίνονται πιο ευαίσθητες στα ερεθίσματα και διαφορετικές από τον άντρα.

Στα κορίτσια, το μέγεθος του εγκεφάλου ωριμάζει και δομικά και λειτουργικά περίπου στην ηλικία των εντεκάμισι ετών. Για τα αγόρια, αυτή η στιγμή έρχεται τρία χρόνια αργότερα.

Ο αρσενικός αμφιβληστροειδής έχει περισσότερα κύτταρα για να ανιχνεύει την κίνηση, ενώ ο γυναικείος για να συγκεντρώνει πληροφορίες για το χρώμα και τη σύσταση. Αυτό μπορεί να εξηγήσει το γιατί στη μετέπειτα ζωή τους το αγόρια προτιμούν να παίζουν με παιχνίδια που κινούνται, ενώ τα κορίτσια επιλέγουν τις κούκλες και τείνουν να ζωγραφίζουν με ένα ευρύτερο φάσμα χρωμάτων.
Μπροστά σ’ αυτές τις διαφορές των φύλων, υπάρχουν εκείνοι που υποστηρίζουν ότι είναι γονιδιακά προγραμματισμένες και ότι πρέπει να τις αποδεχόμαστε κι άλλοι που επιμένουν ότι μαθαίνονται και πρέπει να αποβληθούν με την αλλαγή του περιβάλλοντος. Ο καλύτερος δρόμος ίσως βρίσκεται κάπου στο ενδιάμεσο των απόψεων ότι τα αγόρια και τα κορίτσια είναι από την φύση τους διαφορετικά και ότι πρέπει να αλλάξουμε το περιβάλλον έτσι ώστε οι διαφορές να μην γίνονται εμπόδια.
Η αλλαγή οφείλει να γίνει από τα πρώτα στάδια την εκπαίδευσης. Τα αγόρια τις περισσότερες φορές δεν δίνουν την απαιτούμενη προσοχή στη διάρκεια του μαθήματος. Οι εγκέφαλοι αγοριών και κοριτσιών δεν ωριμάζουν στον ίδιο χρόνο και με τον ίδιο τρόπο. Όταν ένα παιδί καλείται να κάνει κάτι ακατάλληλο προς τη νοητική του ανάπτυξη, το πιθανότερο είναι να αποτύχει και να αναπτύξει μια αποστροφή για το συγκεκριμένο μάθημα. Τα κορίτσια να αντιπαθούν τις θετικές επιστήμες και τα αγόρια -αποστρεφόμενα τα φιλολογικά- να έχουν μειωμένες λεκτικές δεξιότητες. Ο λόγος που οι γυναίκες είναι μη προνομιούχες στην Πληροφορική δεν είναι επειδή δεν μπορούν να το κάνουν. Είναι λόγω του φυσικού προγραμματισμού του εγκεφάλου τους. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος διδασκαλίας και να προσαρμοστεί στις φυσικές δυνατότητες του αντρικού και του γυναικείου εγκεφάλου αντίστοιχα.
Η βασική νοητική διαφορά έγκειται στην ικανότητα της γυναίκας να διαβλέπει την εσφαλμένη επιλογή και στην ανικανότητα του άντρα να μπορεί να την αντιληφθεί και να την απορρίψει. Οι γυναίκες «βλέπουν το μέλλον». Γι’ αυτό οι άντρες παγιδεύονται πιο εύκολα στο γάμο. Ενώ ένας κακός γάμος παγιδεύει και τους υπαίτιους και τα αθώα θύματα.
—INFO Ο κ. Καραγιαννόπουλος είναι Καθηγητής Παθολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.
http://www.hommemagazine.gr